Ali Rıza Gelirli

Zaman zaman dünya ve özellikle Türkiye gerçekliğine ilişkin manipülasyonları -kendimce- bozmak adına görüşlerimi buradan paylaşıyorum. Genellikle olumsuz/eleştirel, nadiren de olumlu geri dönüşler alıyorum. Düşüncelerimi https://aynahaber.org ile https://noktahaberyorum.com  mecralarında ve kişisel Facebook sayfamda okuyucularla buluşturuyorum. Şimdi ise bir başka ülke gerçekliğine dair tespitlerimi buradan paylaşmanın faydalı olacağını düşünüyorum.

Türkiye’de siyaset, ilk bakışta bitmek bilmeyen bir çatışmanın, keskin ideolojik kamplaşmaların ve uzlaşmaz karşıtlıkların sahnesi gibi görünür. Sağ ve sol, muhafazakârlık ve sekülerizm, Türk milliyetçiliği ve Kürt siyasal hareketi… Dışarıdan bakıldığında bu aktörler birbirinin varoluşsal tezi ve antitezi gibidir. Ancak bu gösterişli tiyatronun perdesi biraz aralandığında, sahnedeki oyuncuların farklı replikler söyleseler de aynı rejisörün kurallarına göre hareket ettikleri çıplak bir gerçeklik olarak karşımıza çıkar: Türkiye’de siyasi partiler, iddia ettikleri gibi müesses nizamın alternatifleri değil; o nizamın farklı renklerdeki, farklı dillerdeki mezhepleridir bir bakıma.

Müesses nizam, yalnızca devletin bürokratik aygıtından ibaret değildir; aynı zamanda toplumu yönetme, denetleme ve biçimlendirme usulünün adıdır. Bu sistem, kendisine eklemlenen her yeni siyasi aktörü zamanla kendi potasında eritir. Sisteme en son dâhil olan ve kendisini "merkez dışı" ya da "sistem karşıtı" olarak tanımlayan Kürt siyasal hareketi de bu yazgıdan kaçamamıştır. Yasal siyasete adım atan, parlamenter mekanizmanın bir parçası olan her hareket, devletin temel parametreleriyle örtük ya da açık bir uzlaşı kurmak zorunda kalır. Böylece en radikal muhalefet bile, zamanla müesses nizamın sınırlarını çizdiği bir kapsama alanına çekilir ve sistemin meşruiyetini yeniden üreten bir alt unsura dönüşür.

Bu durumun doğal bir sonucu olarak Türkiye’deki siyasi partiler, ideolojileri ne olursa olsun üslup ve biçim açısından birbirinin ikizine dönüşür. Hepsi adeta yarı askerî birer yapı kimliği taşır. Tabanın yukarıyı şekillendirdiği demokratik kanallar tıkalıdır; karar alma süreçleri tek bir merkeze, hatta tek bir liderin iradesine kilitlenmiştir. Parti içi disiplin adı altında uygulanan emir-komuta zinciri, kışla disiplinini aratmayacak kadar katıdır. Farklı bir sesin çıkmasına, iç eleştiriye ya da tabandan yükselen bağımsız bir iradeye izin verilmez. Askerî birer garnizonu andıran bu parti yapıları, toplumun özgürleşme taleplerini temsil etmek yerine, toplumu yukarıdan aşağıya kontrol altında tutmanın araçları haline gelir.

Tam da bu hiyerarşik ve otoriter doğaları gereği, partilerin en başarılı olduğu alan kitle manipülasyonudur. Şeffaf politikalar, somut sosyo-ekonomik çözümler veya bireysel hakları temel alan yapıcı projeler üretmek yerine; kitleleri sürekli bir kriz, tehdit ve düşmanlık algısıyla konsolide ederler. "Biz ve onlar" ayrımı üzerinden inşa edilen bu söylemsel ustalık, halkın gerçek sorunlarıyla yüzleşmesini engeller. Her parti kendi seçmenine bir "kurtuluş" vaat ederken, aslında onları müesses nizamın çizdiği sınırlar içinde tutmanın ve kitleleri itaatkâr birer seçmen tabanına dönüştürmenin uygulayıcısı olur.

Sonuç olarak, Türkiye’de siyaset yelpazesi hakiki bir çeşitliliği değil, aynı merkezin etrafında dizilmiş farklı ritüelleri temsil eder. Partiler değişir, söylemler değişir, liderler değişir; ancak siyasetin kurumsal hiyerarşisi ve toplum üzerindeki vesayeti biçim değiştirerek varlığını sürdürür. Gerçek bir değişim, ancak halkın bu "mezhepsel" ayrışmaların ötesine geçerek, siyasetin yarı askerî ve manipülatif yapısını sorgulamasıyla mümkün olacaktır.

Yazarın tüm yazıları için tıklayınız