Göksal Caner Malatya

Soykırımcı Epstein Koalisyonu'nun (ABD ve İsrail) 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı savaş, her geçen hafta yeni bir yüzünü gösteriyor. Bu hafta sahnedeki tablo üç ayaktan oluşuyor: Petrol kıtlığı, Dubai'nin çöküşü ve Washington'ın tutarsız hamleleri. Her üçü de birbirini besleyen yapısal krizin parçaları.

Petrol Silahı

Hürmüz'ü fiilen kapatan ve çift taraflı bir abluka geriliminin sahnesi olan bu savaş, son iki haftada enerji piyasalarında somut eşiklerin aşıldığını ortaya koydu. 4 Mayıs'ta Goldman Sachs, küresel petrol stoklarının 101 günlük tüketime kadar gerilediğini ve mayıs sonuna kadar 98 güne düşebileceğini açıkladı. Bu son sekiz yılın en düşük seviyesi.[1] Ertesi gün Chevron CEO'su Mike Wirth, petrol kıtlığının artık kaçınılmaz olduğunu vurguladı ve Hürmüz’ün kapanmasının etkisini 1970'lerin arz şoklarıyla kıyaslayarak "ekonomilerin arzı karşılayacak biçimde yavaşlaması gerekiyor" dedi.[2]

Böylece İran Hürmüz Boğazı’nı kapatarak sadece “petrol silahı”nı kullanmakla kalmıyor, istemeden de olsa petrol aracılığıyla küresel kapitalist üretime doğrudan zarar veriyor.

Dubai’nin Çöküşü

Hürmüz krizinin etkileri enerji piyasalarının çok ötesine geçerek kendisini Dubai'de gösterdi. Dubai ve Abu Dabi borsaları toplam 120 milyar dolar piyasa değeri yitirirken, Burj Khalifa'nın inşaatçısı Emaar Properties’in hisseleri yüzde yirmi beşin üzerinde geriledi.[3] Otel doluluk oranları yüzde yetmişten yüzde yirmiye düştü, bölge genelinde 30 binden fazla uçuş iptal edildi. 7 Mayıs'ta Singapore Airlines, Dubai uçuşlarını Ağustos 2026'ya kadar askıya aldığını açıkladı, sermaye ise Dubai'den Singapur ve Hong Kong'a akmaya devam ediyor.[4]

Dubai’nin çöküşü, aynı zamanda herhangi bir sanayi temeli ya da tarımsal üretim kapasitesi olmaksızın yalnızca sermaye dolaşımı, lüks tüketim ve finans hizmetleri üzerine kurulmuş bir modelin de çöküşü anlamına geliyor.

Fakat bu çöküş bölgeyle sınırlı kalmıyor, dünyayı da etkiliyor. LVMH Başkanı Bernard Arnault, 30 Nisan'da çatışmanın uzaması halinde "dünya felaketi" yaşanabileceği konusunda uyarıda bulunurken şirketinin 2026 rakamları da bu kaygıyı somutlaştırıyor. Şirketin CFO’su (Finans Direktörü) Cécile Cabanis, Orta Doğu'daki satışların yüzde otuz ile yetmiş arasında gerilediğini açıklarken LVMH hisseleri yılbaşından bu yana yüzde yirmi yedinin üzerinde değer kaybetti.[5]

Trump’ın Geri Adımı

Tüm bu tablonun siyasi yansıması Washington'ın tutarsız hamlelerinde kendini gösteriyor. Trump yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerini güvenceye almak amacıyla ilan ettiği "Özgürlük Projesi"nden sessiz sedasız geri adım attı.[6] Operasyon için Suudi Arabistan'dan hava sahası ve üs izni talep eden ABD, Riyad’ın reddetmesi üzerine yaya kaldı.[7] Başlangıcından yalnızca 36 saat sonra fiilen sona eren "Özgürlük Projesi", ABD'nin bölgedeki en eski ortaklarından birinin Washington'a bu denli açık "hayır" diyebilmesini mümkün kılan yeni siyasi dengeleri de gözler önüne seriyor.

Trump bunun yanı sıra İran ile "mutabakata varıldığını" ilan etti, ama Tahran bunu hemen ve net bir şekilde yalanladı.[8] Böylece ABD'nin psikolojik baskı araçlarıyla süreci yönlendirmeye çalıştığı ama sahada bunu karşılayacak somut bir zemin bulamadığı da ortaya çıktı. Diğer yandan Dışişleri Bakanı Rubio ise Savaş Yetkileri Yasası'nın "bütünüyle anayasaya aykırı" olduğunu savunarak yürütmenin yasama üzerindeki denetimden kaçınma çabasını açığa vurdu[9] Bu savaşın ne denli meşru zeminden yoksun olduğunun itirafı olmakla birlikte ABD içerisinde büyüyen çatlaklara da işaret ediyor.

Hürmüz Alev Alev

Bu gelişmelere rağmen 7 Mayıs'ı 8 Mayıs'a bağlayan gece Hürmüz’deki kriz bir kez daha alevlendi. Üç ABD destroyeri boğazdan geçerken İran kuvvetlerinin saldırısına uğradı. ABD misilleme olarak İran'ın güney kıyı şeridindeki stratejik noktaları vururken, USS George H.W. Bush uçak gemisinden kalkan savaş uçakları İran tankerlerine saldırdı.[10] Son durumda Hürmüz’deki gerilim sürüyor. İran boğazı kapatıyor, ABD boğazı abluka altında tutuyor.

Aynı süreçte Basra Körfezi'nde çok daha sessiz bir gerçek ortaya çıktı. İran'ın ana ham petrol ihracat terminali Harg Adası'nın batı yakasından kaynaklandığı düşünülen büyük bir petrol sızıntısı uydu görüntüleriyle tespit edildi. 8 Mayıs itibarıyla petrol sızıntısı 71 kilometre kareyi aşmış ve denize yaklaşık 80.000 varil petrol karışmış durumda.[11] Sızıntının nedeni bilinmemekle birlikte aktif savaş alanında temizlik operasyonunun başlatılması fiilen imkânsız. Sızıntının iki hafta içinde BAE, Katar ya da Suudi Arabistan kıyılarına ulaşabileceği uyarısı yapıldı. Böylece savaşın ekolojik yıkımı da gözler önüne seriliyor.

Savaşın yanı sıra arka planda diplomatik mücadele de devam ediyor. İran'ın boğazdan geçişleri denetleyip vergilendiren "Basra Körfezi Boğaz Otoritesi" adlı resmi bir kurum oluştururken Rubio bunu "kabul edilemez" buldu.[12] İran dini liderinin danışmanı Muhammed Muhteber’in Hürmüz'ü "atom bombası kadar değerli bir fırsat" olarak tanımlaması boğazın hukuki statüsü konusunda da savaşın devam edeceğini gösteriyor.

Sonuç olarak son gelişmeler Hürmüz'de yaşananların etkilerinin bölgesel bir çatışmanın çok ötesine taşarak küresel düzeni vurmaya başladığını ortaya koyuyor. Petrolün silaha dönüşerek küresel kapitalist üretimi kırılgan hale getirmesi, spekülatif sermayeye dayalı kent modellerinin bir çırpıda çözülmesi ve ABD’nin hegemonyasını artık kendi müttefiklerine bile doğrudan dayatamaması kapitalizmin yapısal krizinin şiddetlenerek süreceğine işaret ediyor.